جدید ترین عناوین خبری امروز
مجله علمی کیهان‌شناس

توجه: کلمه عبور به آدرس ایمیل شما ارسال خواهد شد.

ستاره دنباله‌دار چیست

دنباله‌دار چیست و از چه چیزی ساخته شده؟

دنباله‌دار چیست و از چه چیزی ساخته شده؟ دنباله‌دارها اجرامی یخی با دنباله‌ای از گاز و گردو‌غبار در فضا هستند. گاهی برخی از دانشمندان آن‌ها را با گلوله‌های برفی کثیف نیز مقایسه می‌کنند؛ با این حال طی تحقیقات اخیر آن‌ها را گلوله‌های کثیف یخی نیز خوانده‌اند. دنباله‌دارها از گردوغبار، یخ، دی‌اکسیدکربن، آمونیاک، متان و برخی مواد دیگر تشکیل شده‌اند. ستاره‌شناسان بر این عقیده‌اند که دنباله‌دارها باقیمانده‌ی موادی هستند که منظومه شمسی را حدود ۴.۶ میلیارد سال پیش به وجود آورده‌اند.

برخی محققان نیز فکر می‌کنند احتمالا این دنباله‌دارها آب و برخی از مولکول‌های آلی را به زمین آورده باشند. برای تحقیق درباره‌ی این فرضیه، کاوشگر رزیتا، Rosetta mission، در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴، روی یک دنباله‌دار فرود آمد. هدف از ماموریت رزیتا، تحقیق درباره‌ی هسته و اطراف دنباله‌دار و چگونگی تغییرات آن با نزدیک شدن به خورشید بود.

همان‌طور که می‌دانید دنباله‌دارها در مدار خود به دور خورشید می‌چرخند. اما اعتقاد بر این است که بیشتر آن‌ها در ناحیه‌ای به نام ابر اورت وجود دارند. گاهی اوقات یک دنباله‌دار به داخل منظومه شمسی می‌آید. برخی از آن‌ها به صورت مرتب و برخی هر صد سال، به مرکز منظومه‌ی شمسی ما وارد می‌شوند. بسیاری از مردم هرگز یک دنباله‌دار را ندیده‌اند، اما آن‌هایی که موفق به دیدن این نمایش آسمانی شده‌اند هرگز آن را فراموش نمی‌کنند.

ویژگی‌های فیزیکی یک دنباله‌دار چیست ؟

طبق گزارشات سازمان فضایی ناسا، هسته‌ی سخت و جامد دنباله‌دارها، بیشتر از یخ و گردوغبار تشکیل شده و با ماده‌ی آلی تیره‌ای پوشانده شده ‌است. این یخ‌ها بیشتر از آب به صورت منجمد تشکیل شده‌اند، اما امکان دارد مواد دیگری نیز مانند آمونیاک، دی‌اکسیدکربن، منوکسیدکربن و متان به صورت منجمد در آن‌ها وجود داشته باشد. در حقیقت ممکن است هسته‌ی دنباله‌دارها، یک جرم سنگی کوچک باشد.

موشک‌های اسپیس‌ایکس چگونه کار می‌کنند؟

هنگامی‌که یک دنباله‌دار به خورشید نزدیک می‌شود، یخ روی سطح هسته‌ی دنباله‌دار تبخیر شده و حالت گازی پیدا می‌کند و ابری به نام گیسو یا شانه را در دنباله‌ی خود ایجاد می‌کند. دم این دنباله‌دارها بر دو نوع است: تابش‌های خورشیدی سبب می‌شوند که ذرات گردوغبار از گیسو دور شوند و دمی از جنس گردوغبار تشکیل دهند. درحالی‌که ذرات باردار ساطع شده از خورشید، برخی از گازهای دنباله‌دار را تبدیل به یون کرده و دمی یونی تشکیل می‌دهند. از آن‌جا که دم دنباله‌دارها توسط خورشید و بادهای خورشیدی شکل می‌گیرد، همیشه در نقطه‌ای از دنباله‌دار قرار می‌گیرد که دورتر از خورشید است. دم دنباله‌دارها ممکن است مسیر حرکت سیاره‌ها را جاروب کند، مانند دنباله‌داری که در بهار ۲۰۱۳ از کنار سیاره مریخ گذشت.

وقتی ندانیم دنباله‌دار چیست ، در نگاه اول ممکن است دنباله‌دارها و سیارک‌ها بسیار شبیه به هم به نظر برسند. اما در حقیقت تفاوت آن‌ها در گیسو و دم دنباله‌دارها است. به همین دلیل گاهی امکان دارد پیش از این که مشاهدات بیشتری جهت اثبات وجود دم یا گیسو انجام شود، دنباله‌دار را با یک سیارک اشتباه بگیرند.

قطر هسته‌ی بیشتر دنباله‌دارها ۱۰ مایل، ۱۶ کیلومتر، یا کمتر می‌باشد. برخی از این دنباله‌دارها گیسویی به پهنای ۱ میلیون مایل، ۱.۶ میلیون کیلومتر، دارند و دم آن‌ها به طولی برابر ۱۰۰ میلیون مایل، ۱۶۰ میلیون کیلومتر، می‌رسد.

ما می‌توانیم تعداد زیادی از دنباله‌دارها را هنگامی‌که از نزدیکی خورشید می‌گذرند، با چشم غیرمسلح ببینیم. زیرا گیسو و دم آن‌ها نور خورشید را بازتاب می‌دهند. یکی دیگر از دلایل این درخشندگی می‌تواند میزان انرژی دریافتی این دنباله‌دار از خورشید باشد. اگرچه بیشتر دنباله‌دارها آن‌قدر کوچک یا ضعیف هستند که بدون تلسکوپ قابل مشاهده نیستند.

قمر کوچک نپتون از شکستن یک قمر بزرگ‌تر به وجود آمده است

هنگامی که سیاره زمین از مسیر دنباله‌دار می‌گذرد، بقایای به جا مانده از دنباله‌دارها به صورت بارش شهابی در زمین دیده می‌شوند. به عنوان مثال بارش شهابی برساووشی هر سال بین ۹ و ۱۳ آگوست، هنگامی‌که زمین از مدار دنباله‌دار سوییفت-تاتل عبور می‌کند، اتفاق می‌افتد.

ویژگی‌های مداری دنباله‌دار چیست ؟

ستاره‌شناسان دنباله‌دارها را بر اساس مدت زمان گردش کامل مداریشان دسته‌بندی می‌کنند. طبق گزارشات ناسا، حدودا ۲۰۰ سال یا کمتر زمان می‌برد تا دنباله‌دارهای کوتاه دوره، یک دور کامل به دور خورشید بزنند. دنباله‌دارهای بلند دوره زمانی بیش از ۲۰۰ سال برای یک دور مداری کامل نیاز دارند. دنباله‌دارهایی هم وجود دارند که تنها یک بار ظاهر می‌شوند و مقید به خورشید نیستند. به همین دلیل توسط مدارهایشان به خارج از منظومه‌ی شمسی هدایت می‌شوند. اخیرا دانشمندان دنباله‌دارهایی را درون کمربند سیارک‌ها کشف کرده‌اند و فکر می‌کنند احتمالا این دنباله‌دارها آب را به سیاره‌ی ما آورده‌اند.

دنباله‌دارهای کوتاه دوره، به‌عنوان دنباله‌دارهای دوره‌ای نیز شناخته می‌شوند. طبق بیانات برخی از دانشمندان، این دنباله‌دارها در ناحیه‌ای دیسکی شکل، از اجرام یخی موسوم به کمربند کویپر به وجود آمده‌اند. در حقیقت کمربند کویپر پس از مدار سیاره نپتون قرار گرفته است. آن‌ها فکر می‌کنند اثرات گرانشی سیارات بیرون از منظومه‌ی شمسی، این اجرام را به داخل منظومه‌ی ما کشیده است. آن‌ها همچنین فکر می‌کنند دنباله‌دارهای بلند دوره از نزدیک ابر کروی اورت یا حتی دورتر از آن می‌آیند و این دنباله‌دارها در اثر کشش گرانشی ستاره‌های در حال عبور به درون منظومه‌ی شمسی پرتاب شده‌اند. در سال ۲۰۱۷ دانشمندان به احتمال وجود دنباله‌دارهایی با دوره‌ای ۷ برابر  بلندتر از دنباله‌دارهای شناخته شده پی بردند.

نظریه همه‌چیز چیست؟

نوع دیگری از دنباله‌دارها وجود دارد که با عنوان دنباله‌دارهای مسیر خورشیدی شناخته می‌شوند. این دنباله‌دارها یا مستقیما با خورشید برخورد می‌کنند یا آن‌قدر به آن نزدیک می‌شوند که تبخیر می‌گردند. برخی محققان بر این باورند که دنباله‌دارها می‌توانند نوعی تهدید برای زمین محسوب شوند.

دنباله‌دار چیست
دنباله‌دار مک نات C/2009 R1 که در ۶ ژوئن ۲۰۱۰ دیده شد. اعتبار تصویر: مایکل جگر

نام‌گذاری دنباله‌دارها

نام دنباله‌دارها را به‌طورکلی از روی نام کسانی که آن‌ها را کشف کرده‌اند برمی‌دارند. به عنوان مثال دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹ (Shoemaker-Levy 9) نهمین دنباله‌داری کوتاه ‌دوره‌ای بود که توسط یوجین و کارولاین شومیکر و دیوید لوی کشف شد. فضاپیماها نیز در کشف دنباله‌دارها تاثیر بسیاری داشتند، بنابراین نام بسیاری از این دنباله‌دارها از نام ماموریت‌های فضایی مانند سوهو (SOHO) یا وایز (WISE) گرفته شده است.

تاریخچه‌ی دنباله‌دار چیست ؟

در دوران باستان دنباله‌دارها هراس و وحشت بسیاری ایجاد می‌کردند چرا که به معنای واقعی نمی‌دانستند دنباله‌دار چیست. مردم باستان از آن‌ها به عنوان ستارگانی مویین که شبیه به شمشیرهای درخشانی بودند و به صورت ناگهانی در آسمان ظاهر می‌شدند یاد می‌کردند. همچنین آن‌ها تصور می‌کردند که دنباله‌دارها نشانه‌های شومی هستند. قدیمی‌ترین افسانه‌های شناخته شده مانند حماسه‌ی گیلگمش که برخاسته از فرهنگ بابلیان بود، آتش و گدازه‌های آتشفشانی و سیل را ناشی از عبور یک دنباله‌دار می‌دانست. نرو، امپراطور روم، برای نجات خود از نفرین دنباله‌دار تمام جانشینان احتمالی تاج و تخت خود را قربانی کرد. این ترس و واهمه تنها محدود به گذشته‌های دور نمی‌شد. در سال ۱۹۱۰ مردم شیکاگو تمام پنجره‌ی خانه‌های خود را پوشاندند تا از خود در برابر دنباله‌داری که فکر می‌کردند دمی سمی دارد محافظت کنند.

تا قرن‌ها دانشمندان بر این باور بودند که دنباله‌دارها از اتمسفر زمین عبور می‌کنند، اما در سال ۱۵۷۷، مشاهدات تیکو براهه، ستاره‌شناس دانمارکی، نشان داد که در واقع آن‌ها در مسیری فراتر از ماه حرکت می‌کنند. بعدها ایزاک نیوتون کشف کرد که دنباله‌دارها در مدارهایی بیضوی یا بیضی شکل در اطراف خورشید حرکت می‌کنند و پیش‌بینی کرد که آن‌ها در مدت زمان معینی دوباره بازمی‌گردند.

نظریه نسبیت عام اینشتین چیست؟

ستاره‌شناسان چینی برای قرن‌ها اطلاعات زیادی را درباره‌ی عبور دنباله‌دارها ثبت می‌کردند. همچنین آن‌ها عبور دنباله‌دار هالی را در حداقل ۲۴۰ سال قبل از میلاد مسیح ثبت کرده‌اند. مورد دیگری از این اطلاعات سالنامه‌های تاریخی بود که بعدها تبدیل به منبع بسیار ارزشمندی برای ستاره‌شناسان شد.

همچنین تعدادی از ماموریت‌های فضایی اخیر تنها به دنباله‌دارها اختصاص داده شده‌اند. ماموریت Deep Impact ناسا در سال ۲۰۰۵ با دنباله‌دار تمپل ۱ برخورد کرد و انفجار عظیمی به وجود آورد که به کمک آن توانستیم ترکیبات داخلی و ساختار هسته‌ی آن را تشخیص دهیم. در سال ۲۰۰۹ ناسا اعلام کرد که نمونه‌های بازگشته از ماموریت استارداست، که از دنباله‌دار وایلد ۲ بدست آمده بود، دارای عناصر مورد نیاز برای ایجاد حیات است.

در سال ۲۰۱۴، فضاپیمای رزتا آژانس فضایی اروپا وارد مدار دنباله‌دار ۶۷پی/چوریوموف-گراسیمنکو (۶۷P/Churyumov-Gerasimenko) شد. کاوشگر فیله (Philae) نیز در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴ روی این دنباله‌دار فرود آمد. یکی از اکتشافات ماموریت رزتا کشف مولکول‌های آلی روی سطح یک دنباله‌دار بود. مورد دیگر شکل عجیب این دنباله‌دار بود که ممکن بود به دلیل نحوه‌ی چرخش آن یا ترکیب آن با دنباله‌داری دیگر به وجود آمده باشد. همچنین دانشمندان توانستند بفهمند برخلاف اینکه دنباله‌دارها سطحی سخت و سرد دارند، اما هسته‌ی آن‌ضها دقیقا شبیه به بستنی سرخ‌کرده نرم است. در ۳ سپتامبر ۲۰۱۶، رزتا روی دنباله‌دار سقوط کرد تا این‌گونه به ماموریت خود پایان دهد.

دنباله‌دارهای معروف

حالا که تقریبا می‎‌‌دانیم دنباله‌دار چیست بیایید با مشهورترین آن‌ها آشنا شویم. احتمالا دنباله‌دار هالی یکی از معروف‌ترین دنباله‌دارهایی است که تاکنون شناخته شده است. این دنباله‌دار حتی در فرشینه‌ی بایو همراه با نبرد هیستینگز که در سال ۱۰۶۶ اتفاق افتاد ثبت شده است. این دنباله‌دار هر ۶ سال یکبار با چشم غیر مسلح قابل مشاهده است. هنگامی‌که دنباله‌دار هالی در سال ۱۹۸۶ به زمین نزدیک شد، ۵ فضاپیما به دنبال آن رفته و جزئیاتی بی‌نظیر را به ثبت رسانیدند.

شاید این تماشاگر بین ستاره‌ای یک دنباله دار باشد نه سیارک

آن‌ها به قدری نزدیک شدند تا بتوانند هسته‌ی این دنباله‌دار را مورد مطالعه قرار دهند. زیرا در حالت عادی هسته‌ی این دنباله‌دار با گیسو پوشانده شده است. این دنباله‌دار شکلی تقریبا مانند سیب‌زمینی و طولی برابر ۹ مایل، ۱۵ کیلومتر، دارد و مقدار یخ و گردوغبار در آن مساوی هم هستند. ۸۰ درصد یخ این دنباله‌دار، از جنس آب و ۱۵ درصد آن را مونوکسیدکربن منجمد تشکیل می‌دهد. محققان بر این باورند که دنباله‌دارها از لحاظ شیمیایی ترکیباتی مشابه با دنباله‌دار هالی دارند. هسته‌ی دنباله‌دار هالی به شکل غیرمنتظره‌ای تاریک و سیاه است. سطح هالی و شاید باقی دنباله‌دارها با پوسته‌ی سیاهی از گردوغبار، روی این یخ‌ها پوشانده شده است و هنگامی که دنباله‌دار در معرض پرتوهای خورشید قرار می‌گیرد از حفره‌هایی درون این پوسته گاز آزاد می‌شود.

دنباله‌دار چیست
مشاهدات تلسکوپ فضایی هابل از دنباله‌دار ۱۰۳پی/ هارتلی ۲ که در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۰ گرفته شده است. این عکس‌ها جهت برنامه‌ریزی برای پرتاب پروژه‌ی تحقیقات گسترده‌ی  (DIXI) از فضاپیمای EPOXI ناسا گرفته شده است. اعتبار تصویر: ناسا، آژآنس فضایی اروپا، اچ. ویور. دانشگاه جان هاپکینز/ آزمایشگاه فیزیک کاربردی

در سال ۱۹۹۴ دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹ برخورد بسیار چشمگیری با سیاره مشتری داشت. کشش گرانشی این غول گازی سبب شد که این دنباله‌دار با حداقل ۲۱ برخورد تکه تکه شود. سهمگین‌ترین این برخوردها یک گوی آتشین را به وجود آورد که تا ۱۸۰۰ مایل، ۳۰۰۰ کیلومتر، بالای ابرهای جوویان بالا رفت. همچنین تکه‌ای از این دنباله‌دار مانند یک نقطه‌ی تاریک با قطری برابر ۷۴۶۰ مایل، ۱۲۰۰۰ کیلومتر، تقریبا هم‌اندازه با زمین از این دنباله‌دار جدا شد. دانشمندان تخمین زده‌اند که نیرویی برابر با انفجار ۶۰۰۰ گیگاتن TNT سبب جدا شدن این تکه شده است.

یکی دیگر از دنباله‌دارهایی که اخیرا مشاهده شده و به راحتی قابل دیدن بوده، دنباله‌دار هالی باپ است. این دنباله‌دار در سال ۱۹۷۷  به ۱۲۲ میلیون مایلی، ۱۹۷ میلیون کیلومتری، زمین نزدیک شد. هسته‌ی بزرگ غیرعادی آن مقدار بسیار زیادی گردوغبار و گاز را به وجود آورد که طول آن ۱۸ تا ۲۵ مایل، ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر، تخمین زده شده است به همین دلیل می‌شد آن را به راحتی با چشم غیرمسلح دید.

دنباله‌دار آیواموتو و کهکشان کلاه‌مکزیکی

همچنین انتظار می‌رفت که دنباله‌دار ایزون (ISON) در سال ۲۰۱۳ نمایش چشمگیری را در آسمان نشان دهد، اما این دنباله‌دار که یک دنباله‌دار مسیر خورشیدی بود با خورشید برخورد کرده و نابود شد.

منبع: space

 دسته‌ها:
avatar
  Subscribe  
Notify of

رصد و اکتشافات فضایی

ماه‌گرفتگی چیست
ماه‌گرفتگی چیست و ماه‌گرفتگی بعدی چه زمانی اتفاق می‌افتد؟
43
کشف ماده ژله‌ای در ماه
کشف ماده ژله‌ای توسط کاوشگر چینی در قسمت پنهان ماه
140
گذر کاوشگر خورشیدی پارکر
سومین گذر کاوشگر خورشیدی پارکر از نزدیکی خورشید
83
بارش شهابی برساووشی
چرا بارش شهابی برساووشی سالی یک‌بار اتفاق می‌افتد؟
56
سیاره پرجرم
دومین سیاره پرجرم در مدار ستاره‌ی همسایه‌مان پیدا شد
77