جدید ترین عناوین خبری امروز
مجله علمی کیهان‌شناس

توجه: کلمه عبور به آدرس ایمیل شما ارسال خواهد شد.

ماه‌گرفتگی چیست

ماه‌گرفتگی چیست و ماه‌گرفتگی بعدی چه زمانی اتفاق می‌افتد؟

دلیل این‌که هر شب می‌توانیم ماه را ‌بینیم، بازتابش نور خورشید از سطح ماه است. اما هنگامی‌که ماه‌گرفتگی اتفاق می‌افتد، سایه‌‌ی زمین جلوی رسیدن نور بازتابی ماه را می‌گیرد. ماه‌گرفتگی بر سه نوع است که به دسته‌های کلی، جزئی و نیم‌سایه‌ای تقسیم می‌شود. ولی چشم‌گیرترین آن‌ها ماه‌گرفتگی کلی است که طی آن سایه‌‌ی سیاره زمین به کلی سطح ماه را می‌پوشاند. آخرین ماه‌گرفتگی مشاهده شده در تاریخ ۱۶ جولای ۲۰۱۹ اتفاق افتاد که یک ماه‌گرفتگی جزئی بود و علاقمندان توانستند از امریکای جنوبی، اروپا، آفریقا، آسیا و استرالیا به دیدن آن بپردازند.

تا مدت‌ها در طول تاریخ بشریت، ماه‌گرفتگی باعث ترس و وحشت بسیاری از مردم می‌شد. مخصوصا هنگامی که ماه‌گرفتگی کامل بود و ماه به رنگ قرمز خونین در می‌آمد. افرادی که اطلاعی از چگونگی ایجاد این پدیده نداشتند بسیار وحشت‌زده می‌شدند و علت این اتفاق را خشم خدایان می‌دانستند. اما ماه‌گرفتگی چیست؟ در ادامه اطلاعاتی درباره‌ی علم و تاریخچه‌ی ماه‌گرفتگی، چگونگی ایجاد آن و لیستی از ماه‌گرفتگی‌های آینده آورده شده است.

ماه‌گرفتگی‌های بعدی چه زمانی اتفاق می افتد؟

در سال ۲۰۱۹ دو ماه‌گرفتگی اتفاق افتاد. یکی از آن‌ها مربوط به ۲۰ تا ۲۱ ژانویه‌ی ۲۰۱۹ بود که به ابرماه گرگ خونین نیز معروف است و یک ماه‌گرفتگی کلی بود. ماه‌گرفتگی بعدی در ۱۶ جولای ۲۰۱۹ اتفاق افتاد که یک ماه‌گرفتگی جزئی بود و از امریکای جنوبی، اروپا، آفریقا، آسیا و استرالیا قابل مشاهده بود. در ادامه، لیستی از ماه‌گرفتگی‌های سال آینده را خواهید دید.

۱۰ ژانویه‌ی ۲۰۲۰: ماه‌گرفتگی نیم‌سایه‌ای که در بخش‌هایی از شمال امریکا، اروپا، آفریقا، آسیا و استرالیا قابل مشاهده است.

عبور هواپیما از ماه

۵ ژوئن ۲۰۲۰: ماه‌گرفتگی نیم‌سایه‌ای که در بخش‌هایی از جنوب امریکا، اروپا، آفریقا بیشتر مناطق آسیا و استرالیا قابل مشاهده است.

۵ جولای ۲۰۲۰: ماه‌گرفتگی نیم‌سایه‌ای که در بیشتر مناطق امریکای شمالی، امریکای جنوبی، اروپای غربی و آفریقا قابل مشاهده است.

۳۰ نوامبر ۲۰۲۰: ماه‌گرفتگی نیم‌سایه‌ای که از امریکای شمالی، امریکای جنوبی، اروپای شمالی، شرق آسیا و استرالیا قابل مشاهده است.

سازمان فضایی ناسا لیستی از ماه‌گرفتگی‌های پیش‌بینی‌شده تا سال ۲۱۰۰ را نگهداری می‌کند. آن‌ها همچنین اطلاعات مربوط به ماه‌گرفتگی‌های گذشته را نیز نگه می‌دارند. همچنین به گفته‌ی این آژانس فضایی، در قرن ۲۱ حدود ۲۲۸ ماه‌گرفتگی اتفاق خواهدافتاد.

ماه‌گرفتگی چیست
این عکس ترکیبی از عکس‌های گرفته‌شده توسط ‌کیث برنز (Kieth Burns) است که ماه‌گرفتگی کلی ۲۰ دسامبر ۲۰۱۰ را نشان می‌دهد. همچنین این عکس برنده‌ی یکی از مسابقات ناسا شد و در سایت رسمی NASA/JPL به ثبت رسید. اعتبار تصویر: NASA/JPL توسط کیث برنز

ماه‌گرفتگی چیست ؟

به‌طور کلی ماه‌گرفتگی‌ها تنها زمانی‌که قرص ماه کامل است، اتفاق می‌افتند. از طرفی، زمانی ماه‌گرفتگی کلی خواهد بود که زمین، ماه و خورشید در یک راستا قرار بگیرند و اگر کمی اختلاف راستا داشته باشند، ماه‌گرفتگی جزئی می‌شود و یا اصلا اتفاق نخواهد افتاد. با درک مکانیک اجرام آسمانی می‌توانیم دریابیم که ماه‌گرفتگی چگونه اتفاق می‌افتد.

چون صفحه‌ی مداری ماه نسبت به زمین، زاویه‌ی نسبتا متفاوتی با صفحه‌ی مداری زمین نسبت به خوشید دارد، هم‌ترازی موردنیاز برای ایجاد ماه‌گرفتگی طی هر ماه کامل اتفاق نمی‌افتد. ماه‌گرفتگی‌های کلی با گذر زمان کامل می‌شوند و معمولا این روند چند ساعتی طول می‌کشد. در واقع زمین دو نوع سایه دارد که طی ماه‌گرفتگی، روی ماه می‌افتد. یکی سایه (umbra) نامیده می‌شود که کامل و تاریک است و دیگری نیم‌سایه (penumbra) است که یک سایه‌‌ی خارجی جزئی می‌باشد. ماه طی مراحل مختلف ماه‌گرفتگی، از این سایه‌ها می‌گذرد. مراحل ابتدایی و انتهایی ماه‌گرفتگی، یعنی زمانی‌که ماه در مرحله‌ی نیم‌سایه‌ای است، چندان چشمگیر نیست. بنابراین بهترین قسمت یک ماه‌گرفتگی، در میانه‌ی این پدیده است که ماه در سایه‌‌ی زمین ‌قرار می‌گیرد.

Yutu 2 در نیمه‌ی پنهان ماه

ماه‌گرفتگی کلی، یکی از عجیب‌ترین وقایع کیهانی است. از زمانی که ماه تشکیل شد، حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش، تا‌به‌امروز، با مقیاس اینچ در حال دور شدن از زمین بوده است (حدود ۱.۶ اینچ یا ۴ سانتی‌متر در سال). اکنون ماه در فاصله‌ی مناسبی از ما قرار دارد، زیرا در این فاصله، سایه‌‌ی زمین، کاملا قرص ماه را می‌پوشاند و چون به‌ندرت این اتفاق می‌افتد، میلیاردها سال بعد، دیگر شرایط این‌گونه نخواهد بود.

براساس گزارشات ناسا، ۲ تا ۴ خورشیدگرفتگی (کسوف) در هر سال اتفاق می‌افتد؛ درحالی‌که تعداد ماه‌گرفتگی‌های سالانه کمتر است. به گفته‌ی ناسا: «در هر تقویم سالانه، بیشترین تعداد خورشیدگرفتگی ۴ و ماه‌گرفتگی ۳ تاست.» اگرچه یک خورشیدگرفتگی تنها در مسافتی برابر با ۵۰ مایل دیده می‌شود، هر ماه‌گرفتگی، تقریبا در نیمی از زمین قابل رویت است.

انواع ماه‌گرفتگی

  • ماه‌گرفتگی کلی: در این شرایط کل سایه‌‌ی زمین روی ماه می‌افتد. ماه به‌صورت کامل ناپدید نمی‌شود، بلکه در تاریکی وهم‌آوری فرو می‌رود و اگر اطلاعی از وقوع ماه‌گرفتگی در آن زمان نداشته باشید به راحتی دیدن این پدیده را از دست خواهید داد. هنگامی که نور خورشید، از جو زمین عبور می‌کند، پراکنده، بازتاب و یا خم شده و دوباره روی ماه می‌افتد و باعث درخشش کم ماه، طی ماه‌گرفتگی کلی می‌شود. از طرفی اگر روی سطح ماه ایستاده باشید و به خورشید نگاه کنید، قرص سیاه زمین را می‌بینید که جلوی کل خورشید را گرفته است. در این شرایط حلقه‌ای درخشان از نور بازتاب‌شده را در اطراف زمین می‌بینید. در واقع این همان نوری می‌باشد که طی ماه‌گرفتگی کلی، اطراف ماه‌گرفته‌شده دیده می‌شود.
  • ماه‌گرفتگی جزئی: بعضی از ماه‌گرفتگی‌ها فقط جزئی هستند. اما طی یک ماه‌گرفتگی کلی هم، گرفت جزئی در ابتدا و انتهای این پدیده اتفاق می‌افتد. در طول گرفتگی جزئی، خورشید، زمین و ماه هنوز کاملا هم‌تراز نشده‌اند. در این شرایط، ‌سایه‌ی زمین، قسمتی از قرص ماه را در برمی‌گیرد.
دنباله‌دار چیست و از چه چیزی ساخته شده؟

به گفته‌ی ‌ناسا: «چیزی که مردم از‌ ماه‌گرفتگی می‌بینند، وابسته به میزان قرار گرفتن خورشید، زمین و ماه در یک راستاست.»

  • ماه‌گرفتگی نیم‌سایه‌ای: این پدیده، کم‌جذابیت‌ترین نوع ماه‌گرفتگی است زیرا ماه تحت سایه‌‌ی خارجی یا نیم‌سایه‌ زمین قرار می‌گیرد. اگر منجم حرفه‌ای نباشید و ندانید ماه‌گرفتگی چیست ، احتمالا متوجه این‌که سایه‌ زمین، با ظرافت سطح ماه را پوشانده است، نمی‌شوید.

آلن مک‌رابرت (Alan MacRobert)، سردبیر ارشد مجله‌ی Sky & Telescope، در این‌باره می‌گوید: «قسمت خارجی نیم‌سایه‌ی زمین، آن‌قدر کم‌رنگ است که نمی‌توانید متوجه این پدیده شوید، مگر این‌که حداقل قسمتی از قرص ماه، توسط نیم‌سایه پوشانده‌شود.»

ماه خونین چیست ؟

گاهی ممکن است طی یک ماه‌گرفتگی کلی، ماه به رنگ قرمز یا مسی دیده شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که ماه در سایه‌ی زمین قرار بگیرد. در همین حین، نوری که از خورشید به سمت زمین تابیده می‌شود، وارد جو شده و به سمت ماه شکست پیدا می‌کند. درحالی‌که جو، جلوی خروج رنگ‌های دیگر طیف نور را می‌گیرد یا آن‌ها را پراکنده می‌کند، نور قرمز آسان‌تر از باقی رنگ‌ها می‌تواند جو را ترک نماید. این پدیده در مورد طلوع و غروب باقی سیاره‌ها در سطح ماه نیز صادق است.

ماه‌گرفتگی چیست
این عکس از ماه خونین، توسط جورج تاکر (George Tucker) در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۱، در پارک طبیعی حفاظت‌شده‌ی نامیب‌رند (NamibRand) واقع در صحرای ساسوسلی (Sossusvlei) نامبیا گرفته شده‌است. اعتبار تصویر: جورج تاکر

به گفته‌ی دانشمندان ناسا: «رنگ دقیق ماه در پدیده‌ی ماه خونین، وابسته به مقدار گردوغبار و ابرهای درون جو است. اگر ذرات بیشتری در جو، فرضا ناشی از یک فوران آتشفشانی، وجود داشته‌باشد، ماه به رنگ قرمز ‌تیره‌تری دیده خواهدشد.»

در سال ۱۵۰۴، کریستف کلمب از پدیده‌ی ماه خونین جهت ترساندن بومیان جامائیکا، که نمی‌دانستند ماه‌گرفتگی چیست ، استفاده کرد تا آن‌ها را مجبور کند به او و خدمه‌اش غذا بدهند. این پدیده در چهارمین و آخرین سفر کلمب به سرزمین تازه‌ای که یافته بود، پیش آمد.

نظریه نسبیت خاص

در این سفر کرم‌ها حفره‌هایی در کشتی‌ها ایجاد کرده بودند که سبب شد، برخی از کشتی‌های ناوگان او از بین برود. کلمب درنهایت مجبور شد از دو کشتی خود دست بکشد و با دو کشتی باقیمانده‌ی خود، در ۲۵ ژوئن ۱۵۰۳، در جامائیکا لنگر بگیرد. بومیان نیز به بازماندگان خوش‌آمد گفته و از آن‌ها پذیرایی کردند. اما پس از ۶ ماه، خدمه‌ی کلمب شورش کرده و از برخی جامائیکایی‌ها دزدی کردند و آن‌ها را کشتند، زیرا آن‌ها از غذا دادن به خدمه خسته شده بودند.

کلمب تقویمی داشت که در آن ماه‌گرفتگی ۲۹ فوریه‌ی ۱۵۰۴ پیش‌بینی شده بود. او با رئیس بومیان دیدار کرد و به او گفت که خدای مسیحیان از دست آن‌ها عصبانی است، زیرا برای خدمه‌اش غذا فراهم نمی‌کنند. همچنین گفت باید منتظر نشانه‌ای از نارضایتی خدا در سه شب بعد باشند و زمانی که ماه کامل شود او کاملا خشمگین خواهد شد. در یکی از داستان‌هایی که پسر کلمب نوشته، این‌گونه به اتفاق فوق اشاره شده است: «هنگامی‌که ماه خونین اتفاق افتاد، بومیان از هر جهتی وحشت‌زده، فریادزنان و زاری‌کنان شروع به دویدن به سمت کشتی‌ها با دست‌هایی پر از غذا کردند.»

دقیقا قبل از اینکه فاز کامل ماه‌گرفتگی پایان یابد، کلمب گفت که خدا بومیان را بخشیده و ماه را به آن‌ها پس خواهد داد. خدمه تا زمانی که نیروهای کمکی در نوامبر برسند به خوبی غذا خوردند و کلمب و خدمه‌اش پس از مدت‌ها توانستند دوباره به اسپانیا بازگردند‌.

ماه‌گرفتگی چیست
این عکس که از ماه‌گرفتگی کامل ۲۰ دسامبر ۲۰۱۰، توسط جیمی وستلیک (Jimmy Westlake) گرفته‌شده، نشان می‌دهد که سایه‌ لبه‌های آبی زمین، در مقابل ماه خونین قرار گرفته است. اعتبار تصویر: جیمی وستلیک

چگونه به تماشای یک ماه‌گرفتگی بنشینیم

ماه‌گرفتگی یکی از آسا‌ن‌ترین پدیده‌های آسمانی برای رصد است‌. برای این کار تنها نیاز است از  خانه بیرون بروید و به آسمان نگاه کنید و لذت ببرید. اگرچه دوربین‌های دوچشمی و تلسکوپ‌های کوچک جزئیات سطح ماه را بهتر نشان می‌دهند، اما جهت دیدن ماه‌گرفتگی نیازی به تلسکوپ یا  تجهیزات خاص دیگری نیست. رصد ماه در هنگام ماه‌گرفتگی، به اندازه‌ی رصد آن در  هر زمان دیگری جذاب است. اگر ماه‌گرفتگی در زمستان اتفاق بیفتد، لازم است وسایلی را برای بیرون ماندن همراه خود داشته‌باشید زیرا ممکن است چند ساعت تا اتمام ماه‌گرفتگی طول بکشد. بنابراین بهتر است نوشیدنی‌های گرم و پتو یا صندلی با خود ببرید.

جهان‌های موازی : نظریه‌ها و شواهد

اگر تمایل دارید از ماه‌گرفتگی بعدی عکس بگیرید، به شما پیشنهاد می‌کنیم که راهنمایی‌های ستاره‌شناسان کهنه‌کاری مانند ایملدا جوسون (Imelda Joson) و ادوین آگوآیر (Edwin Aguirre) را مطالعه کنید.

نوح پترو (Noah Petro)، محقق مرکز پروازهای فضایی گادرد مریلند، در مصاحبه‌ای به سایت space.com گفت: «ما می‌توانیم اطلاعات زیادی از ماه، طی یک ماه‌گرفتگی به‌دست بیاوریم، اما موضوع بسیار جالب این است که رنگ ماه، طی این دوره تغییر می‌کند. از آن‌جا که مشاهده‌ی هر تغییری در آسمان، برای ما بسیار هیجان‌انگیز است، مشاهده‌ی این پدیده نیز کار بسیار جالبی خواهد بود.»

منبع: space

       
برچسب‌ها:
avatar
  Subscribe  
Notify of

رصد و اکتشافات فضایی

ماه‌گرفتگی چیست
ماه‌گرفتگی چیست و ماه‌گرفتگی بعدی چه زمانی اتفاق می‌افتد؟
43
کشف ماده ژله‌ای در ماه
کشف ماده ژله‌ای توسط کاوشگر چینی در قسمت پنهان ماه
140
گذر کاوشگر خورشیدی پارکر
سومین گذر کاوشگر خورشیدی پارکر از نزدیکی خورشید
83
بارش شهابی برساووشی
چرا بارش شهابی برساووشی سالی یک‌بار اتفاق می‌افتد؟
56
سیاره پرجرم
دومین سیاره پرجرم در مدار ستاره‌ی همسایه‌مان پیدا شد
77