جدید ترین عناوین خبری امروز
مجله علمی کیهان‌شناس

توجه: کلمه عبور به آدرس ایمیل شما ارسال خواهد شد.

با عجیب‌ترین و جذاب‌ترین سیارات فراخورشیدی سال 2018، آشنا شوید

شگفت‌انگیزترین سیارات فراخورشیدی سال ۲۰۱۸

در سال ۲۰۱۸، دانشمندان سیارات فراخورشیدی داده‌های دریافت شده از یک توپ یخی نزدیک، نخستین تصویر زیبای سیاره‌ی فراخورشیدی، گلوله‌ای بیشتر از جنس فلز به اندازه‌ی زمین و سیاره‌ی خانه‌ی هواداران پیشتازان فضا (Star Trek) و مشاهده‌ی نخستین قمر فراخورشیدی کشف شده را جشن گرفتند. آن هم در زمانی که شکارچی بزرگ سیارات فراخورشیدی، تازه‌ترین یافته‌هایش را ارسال کرده است. با عجیب‌ترین و جذاب‌ترین سیارات فراخورشیدی سال ۲۰۱۸، آشنا شوید.

۱. همسایه‌ی منجمد

تصویری خیالی از دنیای ابرزمینی تازه کشف شده و ستاره‌ی میزبان آن، کوتوله‌ی سرخ ستاره‌ی Barnard اعتبار: M. Kornmesser/ESO
تصویری خیالی از دنیای ابرزمینی تازه کشف شده و ستاره‌ی میزبان آن، کوتوله‌ی سرخ ستاره‌ی Barnard اعتبار: M. Kornmesser/ESO

محققان، سیاره‌ای فوق‌العاده بزرگ‌تر از زمین کشف کردند که به دور یکی از نزدیک‌ترین همسایه‌های ستاره‌ای ما یعنی ستاره‌ی سرخ و کم‌نور Barnard در حال گردش است. دنیایی سرد و یخی، با نام ستاره‌ی بارنارد ب که ۳٫۲ برابر زمین جرم دارد و هر ۲۳۳ روز زمینی به دور ستاره‌اش می‌گردد.به خاطر گردش آهسته و بی‌رمق بودن ستاره‌ی آن، آگاهی یافتن از لرزش‌های کوچک ستاره‌ای، که نشان‌دهنده‌ی یک سیاره در حال گردش است، به مقدار زیادی اطلاعات از ابزارهای گوناگون نیاز داشت. دمای سطحی این سیاره در حدود منفی ۲۷۵ درجه‌ی فارنهایت (منفی ۱۷۰ درجه‌ی سلسیوس) است.

این نزدیک‌ترین سیاره‌ی فراخورشیدی به زمین نیست اما یکی از نزدیک‌ترین‌ها است. تنها سیاره‌ی نزدیک‌تر شناخته شده، پروکسیما ب (Proxima b) است که در حال گردش به دور ستاره‌ی پروکسیما قنطورس (Proxima Centauri) در ۴٫۲ سال نوری از زمین می‌باشد. در کنار پروکسیما قنطورس و ستاره‌های دوتایی آلفا قنطورس، ستاره‌ی بارنارد نزدیک‌ترین ستاره به زمین است و هر روز هم به ما نزدیک‌تر می‌شود. در ۱۰ هزار سال آینده، ستاره‌ی بارنارد از آلفا قنطورس هم به منظومه‌ی خورشیدی نزدیک‌تر خواهد شد.

۲. عکس نوزادی

این تصویر از ابزار SPHERE در تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (European Southern Observatory's Very Large Telescope)، نخستین تصویر واضح یک سیاره‌ی در حین فرآیند شکل‌گیری پیرامون ستاره‌ی کوتوله‌ی PDS 70 است. سیاره به طور واضحی در نقطه‌ی نورانی سمت راست مرکز که توسط ماسک کرونوگرافی که برای فیلتر کردن نور شدید ستاره به کار رفته است، آشکار است. اعتبار: A. Müller et al./ESO
این تصویر از ابزار SPHERE در تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (European Southern Observatory’s Very Large Telescope)، نخستین تصویر واضح یک سیاره‌ی در حین فرآیند شکل‌گیری پیرامون ستاره‌ی کوتوله‌ی PDS 70 است. سیاره به طور واضحی در نقطه‌ی نورانی سمت راست مرکز که توسط ماسک کرونوگرافی که برای فیلتر کردن نور شدید ستاره به کار رفته است، آشکار است. اعتبار: A. Müller et al./ESO

با استفاده از تلسکوپ خیلی بزرگ رصدخانه‌ی جنوبی اروپا در شیلی، محققان نگاه سریعی به جهان بیگانه‌ی در حال تشکیل از دیسک گرد و غبار و خرده سنگ‌های پیرامون یک ستاره‌ی کوتوله انداختند که نخستین رصد مستقیم از یک سیاره‌ی فراخورشیدی در این سن کم تاکنون است.

رنگ‌آمیزی دقیق پلوتو و شارون بزرگترین قمر آن

این سیاره‌ی نوزاد در حال رشد پیرامون ستاره‌ی کوتوله‌ی PDS 70 با ۳۷۰ سال نوری فاصله از زمین و عمر ۵٫۴ میلیون سال است. به گفته‌ی محققان، سیاره در حال بزرگ شدن است واحتمالا به یک غول گازی با اندازه‌ی دو یا سه برابر مشتری تبدیل می‌شود. گردش این سیاره پیرامون ستاره‌ی خود در فاصله‌ای به اندازه‌ی مدار سیاره‌ی اورانوس به دور خورشید است. سیاره‌ی داغ با ۱۸۰۰ درجه‌ی فارنهایت (۱۰۰۰ درجه سلسیوس) همچنان از انرژی شکل‌گیری‌اش داغ است.

۳. هدف در حال تبخیر

تصویر هنری از ماهواره‌ی نقشه‌برداری سیاره فراخورشیدی در حال عبور ناسا (TESS) اعتبار: مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا
تصویر هنری از ماهواره‌ی نقشه‌برداری سیاره فراخورشیدی در حال عبور ناسا (TESS) اعتبار: مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا

جدیدترین مأموریت شکار سیاره‌ی ناسا یعنی ماهواره‌ی نقشه برداری سیاره فراخورشیدی در حال عبور ناسا (TESS)، نخستین یافته‌ی سیاره‌ی فراخورشیدی خود را بازتاب نمود: یک سیاره‌ی بسیار بزرگ‌تر از زمین که احتمالا از گرمای ستاره‌ی خود در حال تبخیر است. تلسکوپ TESS با تجزیه‌ و تحلیل تغییرات کوچک در درخشش ستارگان هنگامی که سیاره‌ای در حال عبور از مقابل آن است کار می‌کند. نخستین کشف سیاره‌ای آن، در حال گردش به  دور ستاره‌ی Pi Mensae که با نام HD 39391 نیز شناخته می‌شود و حدودا ۵۹٫۵ سال نوری از زمین فاصله دارد است.

محققان به تازگی یک غول گازی با جرم ۱۰ برابر مشتری را با نام Pi Mensae b در منظومه‌ی ستاره‌ای پیدا کردند که در یک مدار غیرعادی به دور ستاره‌اش می‌گردد. این سیاره بیشتر از ۳ برابر از فاصله‌ی زمین تا خورشید از ستاره‌اش فاصله می‌گیرد. حالا یک همزاد برای این سیاره پیدا شده است: Pi Mensae c که در مداری ۰٫۰۷ برابر فاصله‌ی زمین از خورشید یا ۱٫۵۰ برابر فاصله‌ی بین عطارد و خورشید می‌گردد. این یافته‌ی جدید با اندازه‌ای بسیار بزرگتر از زمین، ۲٫۱۴ برابر قطر زمین و ۴٫۸۲ برابر جرم آن است و احتمالا دارای هسته‌ای سنگی، هیدروژن بسط یافته و هواکره‌ی هلیومی است که تحت تابش شدید ستاره‌اش در حال تبخیر است. (محققان متذکر شدند که چگالی آن می‌تواند اجازه‌ی یک جهان ساخته شده از آب را به آن بدهد.)

برخورد سیارات سنگین‌تر از زمین می‌تواند جهان‌های گوناگون را توجیه کند

۴. گلوله‌ی توپ حماسی

سیاره‌ای مشابه عطارد و هم اندازه‌ی زمین که ۱۰۰ برابر نزدیک‌تر به ستاره‌اش K2-229نسبت زمین و خورشید است. اعتبار: L. Calçada/ESO
سیاره‌ای مشابه عطارد و هم اندازه‌ی زمین که ۱۰۰ برابر نزدیک‌تر به ستاره‌اش K2-229نسبت زمین و خورشید است. اعتبار: L. Calçada/ESO

این سیاره با نام K2-229 b دنیایی سنگین فلزی و مشابه با عطارد و تا حدودی بزرگ‌تر از زمین است. در حالی که سیارات مشابه زمین، زهره و مریخ دارای هسته‌های فلزی هستند که از حدود یک سوم جرم‌شان ساخته شده‌اند؛ عطارد و K2-229 b دارای هسته‌های فلزی بزرگ‌تری هستند که از دو سوم جرم‌شان ساخته شده‌اند. محققان این سیاره را در حال گردش به دور یک ستاره که کمی سردتر و کوچک‌تر از خورشید است، یافتند که ۳۳۹ سال نوری از زمین فاصله دارد.

K2-229 b در مداری ۱/۱۰۰ برابر فاصله‌ی بین زمین و خورشید به دور ستاره‌ی خود می‌گردد و دمای روزانه‌ی آن می‌تواند به ۳۷۳۷ درجه‌ی فارنهایت (۲۰۵۸ درجه‌ی سلسیوس) برسد. عطارد که در مدار کوچک‌تری از آن می‌گردد، تنها به دمای ۸۰۱ درجه‌ی فارنهایت یا ۴۲۷ درجه‌ی سلسیوس می‌رسد. K2-229 b نخست توسط لرزش آشکار ستاره‌اش کشف شد و سپس با عبور از مقابل ستاره‌ خود سیاره رصد شد. این عبور از برابر ستاره باعث شد تا محققان اندازه‌ی آن را تشخیص دهند. با مطالعه‌ی این سیاره، محققان می توانند بیشتر درباره‌ی مکان تشکیل این جهان‌ها در منظومه‌های ستاره‌ای و یا چگونگی امکان تحول سیارات سنگی به گلوله‌های توپ مانند بیاموزند.

۵. فامیل (بسیار) دور

عدسی گرانشی در مرکز و چهار نورافکن از اختروش RX J1131-1231 در پس‌زمینه اعتبار: Xinyu Dai/Eduardo Guerras-دانشگاه اوکلاهاما
عدسی گرانشی در مرکز و چهار نورافکن از اختروش RX J1131-1231 در پس‌زمینه اعتبار: Xinyu Dai/Eduardo Guerras-دانشگاه اوکلاهاما

خمش نسبیتی نور پیرامون اجرام سنگین، نشانی از حضور بالقوه‌ی تریلیون‌ها سیاره‌ی آزاد و شناور در فاصله‌ای به اندازه‌ی بین ماه و مشتری را در کهکشان‌های دوردست‌ آشکار کرد که نخستین مدرک از وجود سیارات خارج از کهکشان راه شیری است. اگر این داده‌ها درست باشند، وجود حدود ۲۰۰۰ سیاره‌ی آزاد و شناور برای ستاره‌های کهکشان پیش‌بینی می‌شود.

ماه، چهار سیاره و شترمرغ استرالیایی

برای یافتن این مدارک، محققان بر پدیده‌ای به نام عدسی گرانشی تکیه کردند که نور آمده از زمینه‌ی کهکشان را به وسیله‌ی یک اختروش درخشان که در مرکز قرار گرفته است، ۳٫۸ میلیارد سال نوری دورتر از زمین، در راه برگشت به دور یک کهکشان پیش‌زمینه خمیده می‌کند. با کمک این نورخمیده شده، محققان امکان آشکارسازی نشانه‌هایی از سیارات احتمالی را پیدا کردند.

۶. خانه‌ی اسپاک

تصویری خیالی از چیزی که سیاره‌ی تازه کشف شده‌ی در حال گردش به دور ۴۰ Eridani A، ستاره‌ای مشابه با مورد ساخته شده در سریال معروف پیشگامان فضا است. اعتبار: Don Davis
تصویری خیالی از چیزی که سیاره‌ی تازه کشف شده‌ی در حال گردش به دور ۴۰ Eridani A، ستاره‌ای مشابه با مورد ساخته شده در سریال معروف پیشگامان فضا است. اعتبار: Don Davis

شخصیت اسپاک (Spock) دوست‌داشتنی در پیشگامان فضا به طرز شگفتی از سیاره‌ی وولکان (Vulcan)  آمده بود. جایی که از نظر نویسندگان سریال می‌تواند در اطراف همان ستاره‌ی ۴۰ Eridani A (یا با نام دیگر HD 26965) در ۱۶ سال نوری از زمین باشد. امسال، محققان حداقل یک سیاره پیرامون این ستاره، حدود دو برابر اندازه‌ی زمین کشف کردند؛ یک حیات وولکانی در حال گردش به دور این ستاره!
۴۲ روز طول می‌کشد تا این سیاره‌ دور ستاره‌اش بگردد و به نظر می‌رسد برای حفط آب مایع روی سطح‌اش بیش از اندازه به ستاره‌‌ی میزبان نزدیک است.

ستاره‌ی HD 26965 می‌تواند با تلسکوپ‌های اسکای‌واچر (skywatcher) در آسمان شب دیده شود و ستاره‌ای نسبتا نارنجی و کمی کوچک‌تر و سردتر از خورشید ولی با عمر خورشید و الگوی لکه‌های خورشیدی یکسان است. از سطح این سیاره‌ی تازه کشف‌شده احتمال می‌رود که این ستاره، منظومه‌ی خود را با دو ستاره‌ی دیگر به اشتراک گذاشته است.

۷. برادرهای بزرگ

تصویری خیالی از منظومه‌ی CI Tau بسیار جوان که ظاهرا چهار سیاره‌ی غول گازی را در اختیار دارد. اعتبار: Amanda Smith, Institute of Astronomy
تصویری خیالی از منظومه‌ی CI Tau بسیار جوان که ظاهرا چهار سیاره‌ی غول گازی را در اختیار دارد. اعتبار: Amanda Smith, Institute of Astronomy

محققان چهار غول گازی در حال گردش به دور ستاره‌ی جوان Cl Tau را کشف کرده‌اند که حدود ۵۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد. این ستاره فقط ۲ میلیون سن دارد و یک سیاره به نام Cl Tau b نیز که ۱۰ برابر جرم مشتری جرم دارد، هر ۹ روز یک بار گردش به دور این ستاره را کامل می‌کند. اما به نظر می‌رسد این توده در یک خانواده در حرکت است: مشاهدات جدید از آرایه‌ی تلسکوپ رادیویی ALMA در شیلی مدرکی برای سه سیاره‌ی بیشتر در حال گردش به دور این ستاره‌ی جوان را کشف کرده است؛ که یکی با جرم مشتری و دو تای دیگر هم‌جرم زحل هستند. این سه سیاره‌ی اضافی اختلال‌هایی را در دیسک شکل‌گیری ستاره‌ای گرد و غبار ایجاد کرده‌اند که وجودشان را آشکار می‌کند.

محققان می‌گویند که دلیل حذف پلوتو از گروه سیارات معتبر نیست!

این نخستین باری است که ستاره‌شناسان مدرکی ازچهار غول گازی پیرامون چنین ستاره‌ی جوانی می‌بینند و این سیارات به طور غیرمنتظره‌ و گسترده‌ای در مدارشان پخش شده‌اند که دورترین‌شان ۱۰۰۰ بار دورتر از ستاره‌اش نسبت به نزدیک‌ترین‌شان است. این مشاهدات پرسش‌هایی مانند این که «سیارات خیلی دور چگونه می‌توانند مواد کافی را به سرعت برای بزرگ شدن جمع کنند؟» یا «آب‌وهوای درونی‌ترین سیاره چگونه از همسایگان شگفت‌انگیز خود تاثیر می‌گیرد؟» را برمی‌انگیزد.

نشان افتخار: نخستین قمر فراخورشیدی؟!

تصویری هنری از سیاره‌ی فراخورشیدی Kepler-1625b با قمر فرضی بزرگ‌اش. این جفت دارای جرم و نرخ شعاعی مشابه با سامانه‌ی ماه-زمین اما با مقیاس ۱۱ برابر شده هستند. اعتبار: Dan Durda
تصویری هنری از سیاره‌ی فراخورشیدی Kepler-1625b با قمر فرضی بزرگ‌اش. این جفت دارای جرم و نرخ شعاعی مشابه با سامانه‌ی ماه-زمین اما با مقیاس ۱۱ برابر شده هستند. اعتبار: Dan Durda

آخرین مورد سیاره نیست اما خب نمی‌توانیم از آن که تقریبا هم‌اندازه‌ی نپتون است چشم‌پوشی کنیم! به نظر می‌رسد این پدیده، نخستین قمر فراخورشیدی کشف شده باشد. این شئ در حال گردش به دور سیاره‌ای هم اندازه با مشتری به نام Kepler-1625b است و اولین‌بار با نشانه‌ای شگفت‌آور خودش را به ما معرفی کرد.کاهش نور ستاره هنگامی‌ که سیاره از برابر آن می‌گذرد؛ اختلالی که توسط تلکسوپ فضایی کپلر ثبت شد. پیگیری این مسئله با تلسکوپ فضایی هابل سرنخ دیگری به ما داد. گرانش دیگری وجود دارد که سیاره را می‌کشد و ستاره را کمی بیشتر کم‌نور می‌کند.

آیا امکان دارد این اجرام یک جفت سیاره‌ی دوتایی باشند؟ محققان می‌گویند که بستگی به تعریف شما دارد. این شئ به اندازه‌ی ۱٫۵ درصد جرم سیاره‌اش جرم دارد یعنی مشابه نرخ جرمی بین ماه ما و زمین، که حدود ۱٫۲ درصد است. البته این شئ در فاصله‌ی ۱٫۹ میلیون مایل (۳ میلیون کیلومتر) سیاره‌اش می‌گردد که حدود ۸ بار بیشتر فاصله‌ی زمین و ماه است. این قمر احتمالا گازی است و در آسمان Kepler-1625b  حدود دو برابر بیشتر از بزرگی ماه به نظر ‌میرسد.

منبع: Space

 دسته‌ها:
avatar
  Subscribe  
Notify of

رصد و اکتشافات فضایی

ماه‌گرفتگی چیست
ماه‌گرفتگی چیست و ماه‌گرفتگی بعدی چه زمانی اتفاق می‌افتد؟
43
کشف ماده ژله‌ای در ماه
کشف ماده ژله‌ای توسط کاوشگر چینی در قسمت پنهان ماه
140
گذر کاوشگر خورشیدی پارکر
سومین گذر کاوشگر خورشیدی پارکر از نزدیکی خورشید
83
بارش شهابی برساووشی
چرا بارش شهابی برساووشی سالی یک‌بار اتفاق می‌افتد؟
56
سیاره پرجرم
دومین سیاره پرجرم در مدار ستاره‌ی همسایه‌مان پیدا شد
77